Przyznanie Lublinowi tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2029 (pod hasłem RE:UNION) może uruchomić w mieście procesy, jakich sektor kulturalny i społeczny nie doświadczył od lat, a których tak bardzo potrzebuje. W 2026 roku rozpoczęły się wydarzenia promowane przez Lublin jako włączające się w przygotowanie pod tytuł ESK 2029.
Przy kawie, herbacie i flipchartach spotkaliśmy się z:
- lubelską młodzieżą w ramach wystawy „Ja a miasto”,
- młodymi artystami w ramach spotkania Sztuka Odpowiedzialna Społecznie,
- przedstawicielami lubelskich NGO i przedstawicielką ESK 2029 w ramach ŚniadaNGO.
Przed Wami wnioski – wyraz troski o to, aby ESK 2029 było procesem wartościowym.
Mini-diagnoza: Lublin w oczach mieszkańców
Wygrana Lublina w walce o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 wynika z unikalnych zasobów miasta: jego wielokulturowego dziedzictwa, geopolitycznego położenia na styku Wschodu i Zachodu oraz autentycznej solidarności okazanej osobom uchodźczym z Ukrainy. Lublin to miasto bezpieczne, kameralne i zielone, ceniące bliskość natury wokół Bystrzycy czy Górek Czechowskich.
Jednak z codziennych rozmów mieszkańców wyłaniają się wyraźne problematyczne punkty:
- Skumulowanie oferty w centrum: Zdecydowana większość dużych wydarzeń odbywa się w Śródmieściu i na Starym Mieście. Utrudnia to uczestnictwo w kulturze na co dzień mieszkańcom Czechowa, Kalinowszczyzny, LSM-u czy Tatar, a co ważniejsze – ogranicza możliwość tworzenia i rozwijania kultury wypływającej bezpośrednio z lokalnej specyfiki i atmosfery poszczególnych dzielnic.
- Wykluczenie informacyjne i cyfrowe: Zniknięcie drukowanych informatorów kulturalnych (np. papierowego magazynu „Zoom”) i przejście na komunikację wyłącznie internetową odcina od oferty dużą grupę seniorów oraz osoby nieporuszające się sprawnie w sieci.
- Potrzeba trwałości zamiast „festiwalizacji”: Mieszkańcy zamiast pasywnego odbioru jednorazowych widowisk plenerowych oczekują stałości i procesów budowania czegoś ważniejszego. Odpowiadać na to mogą stałe Miejsca Aktywności Lokalnej, dbałość o zieleń i miejsca spotkań, oferty dostosowane do różnych grup wiekowych i stawiające na ciągłość mniejszych działań. To zmiana która już się dzieje – powstają kolejne MAL-e, a Przestrzenie Młodych uzyskały stałe finansowanie do 2030 roku. To miejsca powstawania społeczności, o której warto walczyć.
- Brak systemowej edukacji do odbioru kultury współczesnej. Szkolny model edukacji wciąż często ogranicza się do odtwarzania historii literatury, analizy kanonu klasyki i przygotowywania odpowiedzi „pod egzaminacyjny klucz”. Brakuje w nim miejsca na oswajanie młodych odbiorców z żywym językiem sztuki XXI wieku – z nowymi mediami, performansem, sztuką zaangażowaną czy aktualnymi trendami społeczno-kulturalnymi. Bez wyposażenia odbiorców w kompetencje rozumienia współczesnego świata i krytycznego myślenia, uczestnictwo w kulturze sprowadza się jedynie do biernej konsumpcji gotowej rozrywki.
Zapisy Aplikacji ESK 2029: Gwarancja zmiany i waga tytułu
Finałowa Aplikacja Konkursowa Lublina dowodzi, jak przełomowym momentem może być ESK, zmieniając nasze miasto:
- Federacja RE:UNION i kultura w osiedlach (Zasada 15 minut):
„Realizując lokalny wymiar RE:UNION, stworzymy federację lokalnych, dzielnicowych operatorów […] spacer do najbliższego punktu sieci zdecydowanej większości mieszkańców zajmie nie więcej niż kwadrans […] Federację RE:UNION stworzy 70 podmiotów: 40 filii Miejskiej Biblioteki Publicznej, 6 dzielnicowych domów kultury wraz z filiami, 3 Młodzieżowe Domy Kultury, 11 spółdzielczych domów kultury i klubów osiedlowych…” (Aplikacja ESK2029, s.29) - Promocja kultury i aktywizacja społeczna dla seniorów:
„Osoby w wieku senioralnym (ok. 91,5 tys.) – lokalne media, drukowany informator miejski lublin.eu, dystrybucja informacji poprzez 40 filii bibliotecznych, imiennie zaadresowany list od Prezydenta Miasta do każdego seniora, dystrybucja informacji poprzez ośrodki zdrowia i apteki.” (Aplikacja ESK2029, s.93)
Otwartym pytaniem pozostaje czy stworzenie imiennie zaadresowanych przez prezydenta m. Lublin ponad 90 tys. listów jest właściwym i najbardziej optymalnych wykorzystaniem środków pod kątem aktywizacji seniorów.
- Zielone dziedzictwo i odzyskana Bystrzyca:
„W miękkich i twardych inwestycjach w przyrodę zabezpieczone jest dla przyszłych pokoleń 147 km² zielonego dziedzictwa ESK. Główną osią Zielonej sieci jest Dolina Bystrzycy […] tarasy rekreacyjne i widokowe, przystanie kajakowe, nowoczesne ścieżki audioedukacyjne…” (Aplikacja ESK2029, s.5) - „Dbając także o przyszłe pokolenia, oprócz propozycji wydarzeń kulturalnych planujemy wdrożenie programu nowoczesnej edukacji kulturowej, którego nikt na taką skalę jeszcze nie zrealizował. Zakładamy dotarcie do ponad połowy społeczności uczniowskiej, poprzez objęcie programem przynajmniej 80% szkół podstawowych i średnich.” (Aplikacja ESK2029, s.5)
Dlaczego to ważne?
Tytuł Europejskiej Stolicy Kultury nie został przyznany instytucjom czy urzędom – przysługuje całej wspólnocie mieszkańców. To unikalna szansa, by kultura stała się częścią naszego codziennego dobrostanu, a nie tylko serią odświętnych wydarzeń. To też punkt zaczepienia w walce o tereny zielone, miejsca dla lokalnych społeczności, nowoczesną edukację do kultury. ESK to możliwość dotarcia do seniorów i ich aktywizacja, tak ważna w utrzymaniu zdrowia psychicznego. Dotarcia – nie tylko do aktywnych ale także tych, którzy dziś nie angażują się w lokalne wspólnoty – z obaw, braku informacji, wsparcia.
Sfinansowano ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie UE lub programu Europejski Korpus Solidarności. UE ani podmiot udzielający dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
„Logotypy [ESK Lublin 2029 / Miasta Lublin] zostały zamieszczone w materiale wyłącznie w celach informacyjnych, sprawozdawczych oraz jako ilustracja do prowadzonego komentarza publicystycznego. Właścicielem praw do chronionych znaków towarowych i graficznych jest Urząd Miasta Lublin. Niniejsza publikacja ma charakter całkowicie niezależny – nie jest oficjalnym stanowiskiem Miasta Lublin, nie jest przez nie finansowana, sponsorowana ani w żaden inny sposób powiązana z organami samorządowymi.”