Przyznanie Lublinowi tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2029 (pod hasłem RE:UNION) może uruchomić w mieście procesy, jakich sektor kulturalny i społeczny nie doświadczył od lat, a których tak bardzo potrzebuje. W 2026 roku rozpoczęły się wydarzenia promowane przez Lublin jako włączające się w przygotowanie pod tytuł ESK 2029.
Przy kawie, herbacie i flipchartach spotkaliśmy się z:
- lubelską młodzieżą w ramach wystawy „Ja a miasto”,
- młodymi artystami w ramach spotkania Sztuka Odpowiedzialna Społecznie,
- przedstawicielami lubelskich NGO i przedstawicielką ESK 2029 w ramach ŚniadaNGO.
Przed Wami wnioski – wyraz troski o to, aby ESK 2029 było procesem wartościowym.
Mini-diagnoza: Wyzwania i bariery (młodych) twórców
Lublin to potężny ośrodek akademicki z ogromnym zasobem studenckim – pod względem bogactwa oferty i możliwości rozwoju, ale też różnorodności osób studiujących w naszym mieście. W rozmowach powtarzała się także bezprecedensowa na skalę kraju sieć otwartych Przestrzeni Młodzieżowych ze stabilnym finansowaniem, wypracowanych jako dziedzictwo Europejskiej Stolicy Młodzieży 2023.
Moment przechodzenia od edukacji do dorosłego życia artystycznego ujawnia jednak liczne trudności:
- Brak stabilności i rynkowych perspektyw: Brak etatów dla artystów, brak osłon prawno-socjalnych, problem darmowej pracy oraz odpływ absolwentów wyjeżdżających z Lublina w poszukiwaniu prestiżowych miejsc pracy, pracowni, kierunków specjalistycznych. Lublin posiada bogatą ofertę studiów artystycznych (w tym produkcja medialna, animacja kultury) jednak są to kierunki przeglądowe – budujące fundamenty pod różnorodne działy sztuki. Dla osób zdecydowanych na konkretną drogę brakuje możliwości kierunkowego wykształcenia (szkoła filmowa, szkoła aktorska)
- Obawa i doświadczenia „…washingu”: Lęk przed youthwashingiem i queerwashingiem – używaniem haseł młodzieży i różnorodności wyłącznie jako promocyjnego szyldu grantowego, za którym nie idzie realny wpływ na decyzje ani uczciwe wynagrodzenie, pozorna partycypacja. Odpowiedzią na to jest dziejący się w mieście Włącznik – program zwiększający partycypację młodych w ramach miejskich instytucji kultury.
- System nastawiony na produkt, a nie na proces: Obecny model stypendialny i dotacyjny premiuje niemal wyłącznie gotowe dzieło. Ogranicza to możliwość prowadzenia długofalowych poszukiwań twórczych, budowania relacji ze społecznością i współtworzenia lokalności.
- Niezależność od sporów przeszłości: „Chcę robić kulturę, a nie politykę”. Domagają się odcięcia od dawnych środowiskowych sporów narastających latami między organizacjami pozarządowymi oraz miejskimi ośrodkami kultury.
Zapisy Aplikacji ESK 2029: Gwarancja wsparcia twórców
Aplikacja finałowa jest obietnicą:
- Gwarantowane 6,6 mln euro (20% budżetu programowego) na projekty młodych:
„Pozostałe 20% (6 600 000 €) przeznaczymy na realizację projektów wykreowanych w latach 2025–2028 przez młode osoby zamieszkujące miasto w odpowiedzi na zmieniające się trendy, których w tej chwili nie jesteśmy w stanie przewidzieć.” (Aplikacja ESK2029, s.15) - Współtworzenie przez lokalne środowisko, silne zaangażowanie oddolnych inicjatyw
„Naszym celem jest radykalne zwiększenie udziału lokalnej społeczności w kulturze i środowiska kultury w ESK. Będzie go współtworzyła przynajmniej co druga osoba z lubelskich instytucji kultury i organizacji pozarządowych.” (Aplikacja ESK2029, s.14) - Pracownie i inkubacja w Dzielnicy Przemysłów Kreatywnych (LZT):
„W jednym z pięciu budynków [Lubelskich Zakładów Tytoniowych] powstanie specjalna przestrzeń dedykowana potrzebom ESK o powierzchni 10 tys. m² […] przestrzenie coworkingowe, medialab, fablab oraz wsparcie dla startupów i przemysłów kreatywnych. Stworzone zostaną też przestrzenie rezydencyjne i pracownie artystyczne…” (Aplikacja ESK2029, s.35)
Dlaczego to ważne?
Dla twórców ESK 2029 może być choć trochę momentem zwrotnym. Zapisane w aplikacji środki oraz metry kwadratowe stanowią realną szansę na oddolne rozpoczynanie własnych inicjatyw i wsparcie podczas tworzenia swojej drogi. Więcej oddolnych inicjatyw to szanse dla lokalnych środowisk i powstawania kultur dzielnicowych.
Sfinansowano ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie UE lub programu Europejski Korpus Solidarności. UE ani podmiot udzielający dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
„Logotypy [ESK Lublin 2029 / Miasta Lublin] zostały zamieszczone w materiale wyłącznie w celach informacyjnych, sprawozdawczych oraz jako ilustracja do prowadzonego komentarza publicystycznego. Właścicielem praw do chronionych znaków towarowych i graficznych jest Urząd Miasta Lublin. Niniejsza publikacja ma charakter całkowicie niezależny – nie jest oficjalnym stanowiskiem Miasta Lublin, nie jest przez nie finansowana, sponsorowana ani w żaden inny sposób powiązana z organami samorządowymi.”